Trudno sobie wyobrazić rozwój dowolnego obszaru bez jego pełnej dostępności transportowej, czyli możliwości przemieszczania osób, towarów i usług pomiędzy dowolnymi punktami w akceptowalnych warunkach obejmujących czas dojazdu, komfort i bezpieczeństwo podróży czy koszt przejazdu.

W dalszej kolejności dogodne uwarunkowania transportowe mogą wpływać pozytywnie na przepływ kapitału, inwestycji, miejsc pracy. Jednak nawet przy tak ogólnie postawionej definicji i liberalnych poziomach akceptowalności warunków podróży pełna dostępność transportowa na poziomie województwa jest trudna do spełnienia.

Działania mające wspierać szeroko rozumiany transport nabrały przyspieszenia w momencie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej i pozyskania środków europejskich w ramach polityki spójności.

Małopolska ma na swoim terenie największą gęstość dróg publicznych w Polsce, a gęstość sieci kolejowej stawia województwo na 4 miejscu w kraju, stąd poważne wyzwania związane z modernizacją i rozbudową infrastruktury transportowej.

Pierwsze inwestycje z Funduszy Europejskich: lata 2004–2006

W pierwszym okresie programowania 2004-2006 w województwie małopolskim pozyskano na inwestycje transportowe ponad 0,5 mld zł z Funduszy Europejskich. W tym okresie główny nacisk  położono na przebudowę i modernizację istniejących dróg, w tym krajowych finansowanych ze środków Funduszu Spójności oraz Sektorowego Programu Operacyjnego Transport, wojewódzkich, lokalnych, obwodnic i projektów związanych z przebudową komunikacji miejskiej w Krakowie finansowanych ze środków Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego.

Estakada nad Rondem Ofiar Katynia, fot. Michał Skowronek, archiwum UMWM

Rozwój infrastruktury i nowe inwestycje w latach 2007–2013

W drugim okresie programowania 2007-2013 transport został wsparty już znacznie większymi środkami – łącznie w Małopolsce zrealizowano projekty transportowe z Funduszy Europejskich w kwocie prawie 6,8 mld zł. Niemal 80% środków pochodziło z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, pozostałe z Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego.

Tym razem to nie remonty a inwestycje w nowe obiekty były wiodące wśród projektów transportowych. To właśnie dzięki tym środkom powstała autostrada Kraków – Rzeszów, linia tramwajowa Wielicka – Lipska w Krakowie wraz z estakadą nad dworcem kolejowym Kraków-Płaszów, czy linia tramwajowa łącząca ul. Brożka z kampusem UJ. W zakresie transportu kolejowego zbudowano praktycznie w całości nową linie kolejową do lotniska w Balicach, rozpoczęto modernizację linii kolejowej Kraków – Tarnów, ukończono budowę podziemnego dworca Kraków Główny oraz zmodernizowano perony. Wsparcie otrzymał również Międzynarodowy Port Lotniczy im. Jana Pawła II Kraków-Balice, gdzie rozbudowano terminal pasażerski i infrastrukturę lotniskową.

Środki europejskie wydawane w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego w większości koncentrowały się na inwestycjach drogowych. Z programu tego zbudowano m.in. 13 obwodnic miast (m.in. Olkusza, Proszowic, Skawiny, Muszyny, Dobczyc), przebudowano i zmodernizowano 15 odcinków dróg wojewódzkich i 75 odcinków dróg lokalnych. Równolegle coraz większe znaczenie nabierała wymiana taboru na bardziej ekologiczny i o wyższym komforcie, zarówno w transporcie kolejowym, jak i miejskim lub podmiejskim. Łącznie w zakresie transportu zrealizowano 144 projekty, w tym 112 finansowanych ze środków Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego.

Park & Ride Bieżanów w Krakowie, fot. Michał Skowronek, archiwum UMWM

Komfort podróży i bezpieczeństwo w perspektywie 2014–2020

Okres programowania 2014-2020 przyniósł dalsze zwiększenie nakładów finansowych na transport. W tym okresie oprócz typowych inwestycji liniowych, większy nacisk położono na sprawną obsługę i komfort podróży pasażerów oraz podniesienie bezpieczeństwa w transporcie. Stąd wiele projektów  skierowano na budowę centrów przesiadkowych, budowę lub odnowę dworców, budowę parkingów typu P+R, lepsze sygnalizowanie i oznaczanie przejść dla pieszych, budowę ciągów pieszych i rowerowych wzdłuż dróg lokalnych.

Na działania związane z transportem do województwa małopolskiego trafiło w tym okresie łącznie ok. 8,4 mld zł z Funduszy Europejskich, z tego niemal 6,5 mld zł  z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, 1,8 mld zł  z Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2014-2020 i 0,1 mld z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020.

Dodatkowo w poprawę dostępności transportowej w stolicy województwa zaangażowała się Komisja Europejska. Dzięki temu środki z programu „Łącząc Europę” w wysokości ponad 0,8 mld zł skierowano na realizację projektu „Prace na linii kolejowej E 30 na odcinku Kraków Główny Towarowy – Rudzice wraz z dobudową torów linii aglomeracyjnej”, dzięki któremu powstały dodatkowe tory, mosty i estakady, umożliwiające skokowe zwiększenie oferty kolei aglomeracyjnej.

W latach 2014-2020 największymi projektami w zakresie dróg krajowych były: budowa drogi ekspresowej S7 na odcinku Lubień – Rabka wraz z tunelem drogowym pod Małym Lubniem, budowa drogi ekspresowej S7 od granicy z województwem świętokrzyskim w kierunku Krakowa, budowa obwodnic m.in. północna obwodnica Krakowa (część), Oświęcimia, Dąbrowy Tarnowskiej, Miechowa, Tuchowa.

Poprawę możliwości korzystania z połączeń kolejowych umożliwiło zbudowanie sieci parkingów typu Park & Ride przy stacjach i przystankach kolejowych m.in. w Miechowie, Słomnikach, Libiążu, Brzesku, Kozłowie.

Pociąg Impuls Kolei Małopolskich, fot. Mikołaj Górecki, archiwum UMWM

Transport kolejowy to budowa łącznicy kolejowej Kraków-Zabłocie – Kraków-Krzemionki, kolejne etapy modernizacji linii kolejowej Kraków – Rzeszów, prace modernizacyjne na liniach kolejowych łączących Skawinę z Zakopanem (m.in. łącznica w Suchej Beskidzkiej i Chabówce), rewitalizacja linii kolejowej Kalwaria Zebrzydowska Lanckorona – Wadowice – granica województwa.

Równolegle z inwestycjami liniowymi realizowane były inwestycje punktowe dedykowane poprawie warunków podróżowania, tj. modernizacja wybranych dworców kolejowych (m.in. Kraków Swoszowice, Sterkowiec, Piwniczna-Zdrój, Stary Sącz, Rytro).

W perspektywie finansowej na lata 2014–2020 Województwo Małopolskie zakupiło łącznie 26 nowoczesnych elektrycznych zespołów trakcyjnych (EZT) do obsługi połączeń regionalnych i Szybkiej Kolei Aglomeracyjnej (SKA).

Nowe priorytety finansowania w perspektywie 2021–2027

W bieżącej perspektywie 2021-2027 wsparcie transportu ze środków europejskich pozyskiwane jest z programów Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027, Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 oraz Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Tym razem szczególnym wsparciem cieszą się projekty związane z komunikacją gminną (nie tylko miejską), zakupem i wymianą taboru na pojazdy niskoemisyjne, budową węzłów przesiadkowych, w tym parkingów typu Park & Ride.

W województwie małopolskim w realizacji jest 88 projektów wspartych europejskimi środkami finansowymi w wysokości 6,8 mld zł. Najwyższe kwoty powiązane są z Krajowym Planem Odbudowy i Zwiększania Odporności, wynosząc 4,5 mld zł. Większość wzmiankowanej kwoty (3,5 mld zł) zabezpieczono na realizację projektu „Budowa nowej linii kolejowej Podłęże – Szczyrzyc – Tymbark / Mszana Dolna oraz modernizacja istniejącej linii kolejowej nr 104 Chabówka – Nowy Sącz” (potoczna nazwa „Podłęże – Piekiełko”). Dzięki środkom z KPO przeprowadzono również prace modernizacyjne na liniach kolejowych nr 8 na odcinku Tunel – Kraków Główny oraz nr 97 na odcinku Sucha Beskidzka – Żywiec. Z przedmiotowego programu sfinansowano także zakupy 50 niskopodłogowych tramwajów dla Krakowa, czy 6 Elektrycznych Zespołów Trakcyjnych dla Kolei Małopolskich, a flota Małopolskich Linii Dowozowych powiększyła się o 15 autobusów elektrycznych i 5 zasilanych wodorem.

Nie kończy to listy zakupów ekologicznych pojazdów do świadczenia usług transportowych, w ostatnich latach szybko rozwijają się usługi publicznego transportu zbiorowego świadczonego na poziomie gmin, które pozyskują środki w ramach programów FEM lub FENIKS (np. Andrychów, Chrzanów, Libiąż i in.).

W bieżącej perspektywie finansowej duże znaczenie nabrały zintegrowane systemy transportowe, łączące możliwość korzystania z różnych form transportu, stąd wśród projektów transportowych znajdują się węzły przesiadkowe umożliwiające wygodną zmianę środka transportu, np. projekty „Budowa zintegrowanego węzła przesiadkowego wraz z parkingiem P&R Bronowice oraz terminalem autobusowym”, „Przebudowa węzła przesiadkowego przy stacji PKP Tuchów na ul. Kolejowej w formule Park & Ride”.

EuroVelo11 Ostrów – Łukanowice, fot. Michał Stawowiak, archiwum UMWM

Europejskie wsparcie transportu – efekty i wyzwania na przyszłość

Od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej do Województwa Małopolskiego trafiło ok. 23,4 mld zł w formie wsparcia ze środków europejskich na realizację niemal 550 projektów transportowych, co stanowi ok. 1/3 wartości wszystkich środków europejskich przeznaczonych na realizacje projektów w Małopolsce.

Niezależnie od europejskich źródeł finansowania sieć transportowa była modernizowana i rozbudowywana w oparciu o środki własne pochodzące z budżetu państwa, budżetu województwa małopolskiego i budżetów jednostek samorządu terytorialnego stopnia powiatowego i gminnego.

Przeprowadzone przez różne niezależne instytucje badania, wykorzystujące różne metody i podejścia badawcze, lokują Małopolskę na jednym z najwyższych poziomów dostępności transportowej w kraju. Nie oznacza to jednak finalizacji działań. Dalszy wzrost liczby samochodów osobowych, zwiększona mobilność społeczeństwa powiązana zarówno z życiem codziennym, jak i rekreacją i wypoczynkiem wymagać będzie dalszych prac i inwestycji związanych z transportem.

Trwają już prace przy budowie linii kolejowej Podłęże – Piekiełko i rewitalizacji linii Chabówka – Nowy Sącz oraz prace w ramach Program Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej - Kolej+ dotyczące budowy połączenia kolejowego Kraków – Niepołomice, Kraków – Olkusz oraz Kraków – Myślenice (dokumentacja projektowa). Od kilku lat trwają również prace przygotowawcze do budowy nowego połączenia drogowego między Brzeskiem a Nowym Sączem oraz budową Beskidzkiej Drogi Integracyjnej.

Środki europejskie pozyskane do tej pory w znacznej mierze przyczyniły się do przyspieszenia realizacji wcześniejszych etapów prac, jednak w przyszłości ich udział w finansowaniu przedsięwzięć będzie stopniowo malał. Dlatego tak ważne jest ich racjonalne bieżące wydawanie, budujące mocne podstawy do dalszego rozbudowywania sprawnego, szybkiego, komfortowego i bezpiecznego układu transportowego, w tym systemu komunikacji zbiorowej.

Zapraszamy na konferencję poświęconą transportowi publicznemu w Małopolsce

Jak rozwój transportu zbiorowego przebiega w Małopolsce? Co już zrobiliśmy, a czego jeszcze nam brakuje, żeby poprawić jego kondycję i dostępność? Jak będzie wyglądał transport publiczny do 2040 roku? Czy integracja małopolskiego transportu to jedno z największych wyzwań? Jak przekonać ludzi do wyboru transportu zbiorowego?

To pytania, które pojawią się podczas konferencji Małopolsko, jazda! Transportowa rewolucja regionu 12 października 2026 r. w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Konferencja skierowana jest do wszystkich, dla których przyszłość rozwoju transportu publicznego a wraz z nim regionu jest ważna. Organizatorem konferencji jest Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego – zespół badawczy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.

Wydarzenie jest dofinansowane z programu Fundusze Europejskie Fundusze Europejskie dla Małopolski na lata 2021-2027.